Ware interdisciplinariteit vereist een nieuwe denkwereld, een ander paradigma

door: prof. dr. Peter Sloot

14 juni 2016

Prof. Dr. Peter Sloot is, naast hoogleraar ‘Computational Science & Complex Systems’ aan de UvA, onder meer directeur van het ‘Institute for Advanced Studies’ en levert samen met andere top-wetenschappers een belangrijke bijdrage aan de IIS collegereeks ‘Complexity- can it be simplified’, die in september van start gaat. Het IIS is benieuwd wat interdisciplinariteit voor hem betekent.

‘Je bent nooit klaar. Zelf, en ik ben nu 59 jaar, volgde ik 10 jaar geleden nog een college virologie. Ik ben opgeleid als natuurkundige en scheikundige, ik ben gepromoveerd op een onderwerp uit de biologie met gereedschappen uit de informatica. Wat ben ik dan? Ik weet in ieder geval wat ik níet ben: klaar.’

‘Interdisciplinariteit is een denkwereld, een ander paradigma. We zijn de afgelopen twee à driehonderd jaar heel disciplinair bezig geweest. Daarvóór was er weinig disciplinariteit, er was niet zoiets als wiskunde of natuurkunde. We hebben nu zo’n 300 jaar disciplinariteit en daar zijn fantastische dingen uit voortgekomen. In ieder geval een ongelooflijk diep en rijk inzicht in wat er allemaal om ons heen in de natuur gebeurt, van het allerkleinste tot het allergrootste... Maar bij het proberen te beantwoorden van de echte grote vragen, het ontstaan van leven, het klimaat, lopen we tegen de grenzen van de disciplines op. We lopen vast. We hebben geen overkoepelende manier waarop die disciplines met elkaar kunnen communiceren. Het is precies dát wat complex systeemonderzoek beoogt.’

Discipline-loos

‘De ambitie van complex systeemonderzoek is om fenomenen los van alle disciplines te bestuderen. De echte problemen waar we momenteel in de wereld mee te kampen hebben, zijn zó multidisciplinair van karakter dat ze discipline-loos lijken te zijn geworden. De economie, bijvoorbeeld, is een complex systeem waar mensen en hun gedrag, geld, goederen, infrastructuur, logistiek en nog veel meer zaken een rol in spelen. Dan kun je eigenlijk niet meer over een discipline praten. Dan heb je het over een groot, complex systeem van zaken die met elkaar en met hun omgeving in interactie zijn. Hebben we daar modellen voor, methodes? Daar houdt Complex Systeemonderzoek zich mee bezig: hoe systemen met elkaar in interactie zijn en hoe ze elkaar beïnvloeden. En wat voor economie geldt, geldt ook voor andere sociale systemen, biologische en natuurlijke systemen, enzovoorts.’

Gereedschappen

‘Gaan we de disciplines verliezen? Dat denk ik niet. Je moet toch echt wel dingen begrijpen van die verschillende disciplines om naar een hoger niveau te kunnen stappen. De essentie van wetenschap is dat je het kunt valideren, dat je het kunt toetsen. En voor die toetsing heb je gereedschappen nodig. En die gereedschappen worden aangereikt door de bestaande disciplines. Er is een mooie quote van Robert M. Pirsig, uit zijn boek Zen and the Art of Motorcycle Maintenance: “The real purpose of the scientific method is to make sure nature hasn’t misled you into thinking you know something you actually don’t know.” Waar het om gaat, is dat we een fatsoenlijke wetenschappelijke methodiek ontwikkelen waardoor we dingen kunnen toetsen. Zodat we begrijpen dat wat we denken te begrijpen, klopt of niet klopt. En die methodiek hangt vast aan de disciplines.

Elk goed onderzoek begint met een goede vraagstelling. Als je je vraag zo scherp kunt stellen dat mensen uit andere disciplines daar ook over kunnen meedenken, dan ben je op de goede weg, denk ik. Dan is het de kunst de juiste vraag te stellen en dan moet je van al die disciplines iets gebruiken om te proberen in de buurt van iets als een antwoord te komen’

Emancipatieslag

‘Er zijn drie problemen die de ontwikkeling van interdisciplinariteit bemoeilijken. Ten eerste dat we nog steeds monodisciplinair worden opgevoed, op de middelbare school en daarna, op de universiteit. Ten tweede wordt geld voor fundamenteel onderzoek uitgegeven aan monodisciplines. En ten derde worden we monodisciplinair geëvalueerd. Dus elke onderzoeker wordt langs een monodisciplinaire meetlat gelegd. Of er een emancipatieslag moet volgen? Er gebeurt al het een en ander. Aan de UvA is er natuurlijk het IIS en momenteel wordt het Instituut voor Advanced Studies opgezet. Ook is het Nederlands Complexiteitsplatform onlangs gelanceerd. Er gebeurt al een hoop, en dat is hoopvol.’

Gepubliceerd door  Instituut voor Interdisciplinaire Studies