Boeksignalement: ‘Unflattening’, Nick Sousanis

geschreven door dr. M. Keestra

9 februari 2016

Van de tekenaar en medeauteur van de klimaatstrip in Nature. Nick Sousanis, verscheen onlangs zijn volledig in stripvorm getekende proefschrift ‘Unflattening’ (Harvard University Press, 2015). Deze strip past in een trend van de afgelopen decennia waarin het genre van de strip aanzienlijk verbreed en verrijkt is, door de publicatie van ‘verstripte’ romans en klassieke teksten. Of strips die gewijd zijn aan wetenschappelijke onderwerpen, van introducties in de natuurkunde tot aan een boeiende ‘Logicomix’ met hoofdrollen voor taalfilosofen en logici zoals Frege, Russell en Wittgenstein.

Promoveren in stripvorm

Er zijn verschillende redenen waarom de strip zich zo goed leent voor zulke complexe onderwerpen. Zo geeft de combinatie van figuren en tekst auteurs mogelijkheden om allerlei zaken te visualiseren die lastig uit te leggen zijn met alleen woorden. Daarnaast zijn parallelle processen beter in een strip te tonen dan in een lineaire tekst. Ondanks dit soort voordelen  is de publicatie van het boek ‘Unflattening’ bijzonder: met dit unieke proefschrift behaalde Nick Sousanis namelijk zijn doctorsgraad aan het Teachers College van de prestigieuze Columbia University. Naast de academische erkenning van Sousanis’ werk heeft het boek ook veel weerklank gevonden vanwege  de artistieke en creatieve kwaliteiten ervan, met recensies en interviews in vele (internationale) media en exposities in binnen- en buitenland tot gevolg – en de uitnodiging door Nature voor de bovengenoemde klimaatstrip.

Meer ‘diepte’ zien

In ‘Unflattening’ toont Sousanis op verschillende manieren hoezeer onze kennis en wetenschap samengaan met een reductie van de variatie en de eigenschappen van de werkelijkheid. Mede geïnspireerd op Edwin Abbott Abbott’s portret van ‘Flatland’ begint Sousanis zijn betoog door te beschrijven en vooral ook te laten zien hoezeer wij niet ontkomen aan een vergaande standaardisering, waarbij onderwijs een belangrijke rol speelt. Door inzichten te analyseren en ze in kleinere en vergelijkbare onderdelen op te knippen worden deze makkelijker overgedragen aan anderen. Wij doen op die manier niet alleen uiteengerafelde kennis zelf op maar internaliseren ook een dergelijke vorm van analyse. Naast de beknopte uitleg van dit proces laat Sousanis ook zijn kritische visie zien, door massa’s getekende mensen als een soort mummies te tonen, ontdaan van alle individualiteit. Met ‘Unflattening’ wil hij aantonen op welke manieren en plaatsen die vervlakking plaatsvindt en tevens zichtbaar maken hoe wij weer meer diepte kunnen leren zien.

sousanis walk the line

‘Embodied cognition’

Op een alledaagse manier gebeurt dat al. Zo laat Sousanis met eenvoudige beelden zien, hoe wij met onze ogen twee beelden van de werkelijkheid opvangen die net iets van elkaar verschillen en door hun samenvoeging opeens een kwalitatief nieuw beeld opleveren: een driedimensionaal beeld. Vervolgens gaat Sousanis in op het fenomeen van de ‘embodied cognition’: de integratie van onze lichamelijke interacties met de werkelijkheid. Deze gaat in zekere zin vooraf aan onze kennis, waarna we die bron al snel vergeten. Met reeksen van tekeningen maakt hij ervaarbaar hoezeer tempo, ritme en dynamiek tot die oorspronkelijke ervaring behoren. Dimensies die conceptueel verloren dreigen te gaan. Waar het boek af en toe laat verlangen naar iets meer argumentatieve diepte, daar laat het op dit soort momenten op bijzondere wijze zien wat de meerwaarde van het strip- genre is.

sousanis fingers

Pleidooi voor interdisciplinaire blik

Ook een interdisciplinaire benadering van vraagstukken kan ertoe bijdragen dat onze kennis en omgang met de werkelijkheid ‘unflattened’ wordt en – na ‘ontvlakking’ - aspecten zichtbaar maakt die vanwege analyse en standaardisering verloren dreigen te gaan. Dit pleidooi voor een interdisciplinaire blik is niet verrassend: Nick Sousanis werd al toen hij PhD student was lid van de ‘Association for Interdisciplinary Studies’ (AIS). Van deze AIS is het Instituut voor Interdisciplinaire Studies ook sinds jaren ‘institutional member’ en vele collega’s hebben op de AIS- congressen inspiratie opgedaan en ideeën uitgewisseld met collega’s met zeer uiteenlopende expertise en achtergronden. De strip zelf en de langs UvA- locaties reizende expositie van Sousanis past uitstekend in de context van het IIS.  Het IIS hoopt dan ook dat collega’s en studenten van de UvA hun geest open zetten en zich door de beelden laten inspireren tot een andere kijk op de werkelijkheid!

Tot en met 18 februari is er een pop-up expositie van meerdere prenten van Sousanis te zien in de UB, 2e verdieping. Hierna reist de expo door naar het Science Park (22 feb.-9 mrt). Deze pop-up expositie is een initiatief van het Instituut voor Interdisciplinaire Studies en tot stand gekomen in samenwerking met de Universiteit van Utrecht

Gepubliceerd door  Instituut voor Interdisciplinaire Studies