Praktijkvragen leiden tot innovatief onderwijs

17 januari 2017

Het onderwerp 'verbinding wetenschap en maatschappij' staat hoog op de agenda bij de vorming van academisch onderwijs. Studenten hebben behoefte aan het leren van vaardigheden die ze na hun studie verder helpen in de maatschappij. Bij de ontwikkeling van interdisciplinair onderwijs binnen het IIS en daar buiten staat dit thema hoog op de innovatieagenda. Juist bij de vakgebieden binnen de faculteit Maatschappij en Gedragswetenschappen en ook Geesteswetenschappen wordt vanuit verschillende brillen gekeken naar de maatschappij en hoe de mens zich hierin beweegt. Hoe gaan studies zoals onderwijskunde, pedagogische en sociale wetenschappen om met dit thema en wat levert dit op?

Uit de theoretische toren

Onderwijsdirecteur van de Undergraduate School Pedagogische Wetenschappen en Onderwijskunde, Erna van Hest vindt het een ‘must’ voor studenten om al vroeg in de opleiding in aanraking te komen met de praktijk: ‘Ik merk dat studenten veel beter zicht krijgen op hoe ze theorieën moeten plaatsen en hoe ze de verbinding kunnen leggen met maatschappelijke vraagstukken . Bovendien helpt het studenten bij hunberoeps- en loopbaanoriëntatie, wanneer ze al vroeg in de opleiding in aanraking komen met organisaties uit het veld.’

Door de BA-MA structuur is de stage onder druk komen te staan, maar inmiddels is er een keur aan experimentele onderwijsformats waar de nadruk wordt gelegd op het verbinden van de maatschappij en het leren van professionele vaardigheden. Denk aan alumni die studenten coachen, adviesbureaus gerund door studenten of minoren zoals Future NOW en Tesla, waar opdrachtgevers complexe vraagstukken bij studenten neerleggen. Projectgestuurd onderwijs wordt al langer succesvol ingezet bij het HBO.  Hoe wordt het academische niveau geborgd? bij deze onderwijsvormen? Wat moet het de student opleveren?

De academische professional

Van Hest is realistisch: ‘Het is best een gevoelig onderwerp [binnen de universiteit] dat de meeste studenten uiteindelijk terecht komen in een baan bij een organisatie of bedrijf en niet als wetenschapper bij de universiteit. Studenten weten dat ze slechts bepaalde wetenschappelijke vaardigheden zullen gebruiken in hun toekomstige baan. Evengoed moeten ze wel weten hoe ze artikelen moeten lezen of hoe ze goed onderzoek kunnen doen. Uiteindelijk leiden we ze op tot academische professionals en voor mijn vakgebied geldt dan dat ze in staat zijn onderbouwde diagnoses te stellen, de juiste kennis hiervoor hebben opgebouwd, weten wat er qua methodiek, theorie en vraagstukken speelt binnen de verschillende contexten van de pedagogische wetenschappen en Onderwijskunde. Na hun bachelor moeten ze in staat zijn om te kunnen reflecteren op hun omgeving maar ook op hun eigen gedrag binnen de organisatie. Uiteindelijk moeten ze het onderscheid maken met een afgestudeerde HBO bachelor Jeugdzorg of Pedagogiek door hun theoretische bagage in combinatie met de kritische reflectie die we ze hebben meegegeven. Om dat te bereiken is het belangrijk dat  organisaties die dagelijks te maken hebben met pedagogische en onderwijskundige vraagstukken zichtbaar zijn in de opleiding.’

De balans zoeken

Hoe kan fundamenteel onderzoek zich verhouden tot meer vraaggestuurd onderzoek? Raken we fundamenteel onderzoek niet kwijt als we studenten motiveren met vragen van opdrachtgevers aan de slag te gaan? Van Hest zoekt de balans: ‘Fundamentele vragen krijg je niet uit de praktijk, die komen juist voort uit onderzoek. Het één sluit het andere alleen niet uit. Ik ben betrokken bij de Werkplaats Onderwijsonderzoek   Amsterdam [een samenwerking tussen HvA, UvA en het Kohnstamm Instituut en drie schoolbesturen voor primair onderwijs in Amsterdam]  en daar zijn we bezig met onderzoeksvragen die direct voortkomen uit de schoolpraktijk. Die vragen kun je  alleen maar beantwoorden als je ook fundamenteel onderzoek doet. Het is een combinatie. Voor studenten om voldoende gevoel te krijgen met de praktijk zijn maatschappelijke vragen belangrijk. De reden dat het thema wetenschap en maatschappij hoger op de agenda is komen te staan komt deels door de intrede van valorisatie. De wetenschap moet ook nuttig zijn voor de maatschappij of praktijk, moet zijn waarde hebben voor de maatschappij. Bij sommige onderzoeken kan het wel 20 jaar duren voordat de toepassing is gevonden. Vraag een gemiddelde voorbijganger wat een pedagoog is en de meerderheid zegt ‘iets met kinderen’, daar loop je tegenaan, de onbekendheid van het gebied, het eenzijdige en onvolledige beeld dat mensen van wetenschappelijke disciplines hebben. Door praktijkvragen te integreren in de opleiding biedt je studenten een betekenisvolle leercontext en laat je de maatschappij tevens zien wat de  waarde is van maatschappij- en gedragstudies.
Als opleiding moet je er wel voor waken dat de opdrachten die je binnenhaalt van voldoende academisch niveau zijn. We vragen onze opdrachtgevers dan ook altijd om een vraagstuk dat studenten een academische uitdaging biedt met verdieping.’

Interdisciplinaire vragen uit de praktijk

‘Hoe kun je omgaan met  verschillende culturele achtergronden bij leerstoornissen in de klas? Hoe differentieer je daarin? Dit zijn best  ingewikkelde, interdisciplinaire vragen. Daarom werken we veel samen met andere vakgebieden. In samenwerking met Sociale Wetenschappen zijn we  bezig met de ontwikkeling van een minor Violence. Docenten forensische orthopedagogiek,  sociologie en antropologie stellen met elkaar een uitdagend internationaal programma samen .  Op deze manier kunnen we  verschillende vakgebieden integreren. Hier kun je ook weer casussen uit de praktijk meegeven. Het stimuleert studenten ook veel meer, dat merk je direct en dit zie je ook bij het inzetten van de Pressure cooker in ons curriculum. Tijdens de Pressure Cooker gaan studenten binnen 2-4 dagen aan de slag met een complex vraagstuk van een opdrachtgever. Ze zijn ontzettend eager om een goed resultaat neer te zetten, want ze weten dat die opdrachtgever aan het eind van die twee dagen een concreet en goed toepasbaar advies verwacht. ‘

Minder ad hoc

Het samenwerken met opdrachtgevers gaat niet altijd vanzelf. Het is belangrijk verwachtingen te managen en het kost veel tijd toe te werken naar de juiste vraag die het academische niveau raakt. Daarnaast moeten vraagstukken passen in de tijdsindeling van het curriculum. Van Hest ziet mogelijkheden:  ‘Ik heb nog de droom een pedagogisch en onderwijskundig adviesbureau op te zetten zodat we structureler maatschappelijke vraagstukken in kunnen zetten bij ons onderwijs en het minder ad hoc wordt. Een adviesbureau vóór en dóór studenten onder begeleiding van senior professionals en docenten. De vragen die binnenkomen kunnen we dan bij verschillende onderdelen en niveaus van ons lesprogramma inzetten. Het liefst een bureau dat gerund wordt door studenten die zelf acquisitie doen en zelf  adviesvragen uitzetten bij collega studenten onder begeleiding van een docent. De kwaliteit moet vanuit de opleiding dan wel goed geborgd worden. Op deze manier probeer ik de studenten te laten oefenen met hoe ze hun kennis kunnen toepassen op in  maatschappelijke vraagstukken en wil ik ze ondernemersvaardigheden laten opdoen.’

Het verbinden van wetenschap en maatschappij in het onderwijs moet niet iets geforceerds worden. Het kan worden gedaan omdat het een toevoeging is voor je opleiding of wanneer je meer thematisch aan de slag wilt gaan. Er zijn ook vakken waar pure denkkracht is vereist en er geen mogelijkheden voor toepassing zijn. Maar deze vakken kunnen uiteindelijk de basis en kennis bieden bij het oplossen van complexe vraagstukken uit de praktijk. Het Instituut voor Interdisciplinaire Studies experimenteert al een aantal jaar met verschillende formules om wetenschap en praktijk te verbinden en inventariseert momenteel welke vormen er binnen en buiten de universiteit bestaan.

Wil je meer weten over hoe het IIS interdisciplinair onderwijs wil innoveren, download dan hier onder de innovatieagenda van het IIS. In de volgende nieuwsbrief gaan we dieper in op de vaardigheden die nodig zijn bij interdisciplinair of innovatief onderwijs.

 

 

Gepubliceerd door  Instituut voor Interdisciplinaire Studies