‘Met interdisciplinariteit creëer je ongebruikelijkheid’

Een interview met Henkjan Honing

Vanaf maart 2017 is Henkjan Honing de nieuwe wetenschappelijk directeur van het Instituut voor Interdisciplinaire Studies (IIS). Henkjan is hoogleraar muziekcognitie aan de UvA. Muziekcognitie is een relatief nieuw, interdisciplinair vakgebied dat zich richt op, onder meer, de rol van perceptie, emotie en geheugen bij het luisteren naar muziek. Hij heeft eerder de Distinguished Lorentz Fellowship gewonnen, een prijs om onderzoek dat de kloof tussen alfa-, gamma- en bètawetenschappen overbrugt, te stimuleren. Bij een breder publiek is Henkjan Honing bekend van zijn boek Iedereen is muzikaal. Wat we weten over het luisteren naar muziek.

Hoe wordt een hoogleraar muziekcognitie wetenschappelijk directeur van het IIS?

‘Dat heeft misschien wel vooral met herkenning, met verwantschappen te maken. Ik zie bij de mensen van IIS een heel sterk geloof in wat ze doen, men wil er voor het allerhoogste gaan. En dat is op zichzelf al verre van gebruikelijk. Als ik dat op mezelf betrek: bij muziekwetenschap was ik een vreemde eend in de bijt. Muziekwetenschap heeft vooral een historische en culturele insteek (kort door de bocht: het gaat over componisten en repertoires), terwijl ik altijd meer in de uitvoerder en luisteraar geïnteresseerd was. Hoe luister je nou naar muziek? Hoe hoor je of een ritme versnelt of juist vertraagt, hoe ervaar je dat iets swingend is? Ik wilde eigenlijk een luisterende machine bouwen en dus ging ik op zoek naar heel andere methodes dan die gebruikelijk waren in de muziekwetenschappen. Ik ging aan de slag met statistische methodes en computermodellen, zaken die toen wezensvreemd waren aan de muziekwetenschap.

Ik heb in de loop der jaren geleerd met verschillende methodes, verschillende ‘gereedschapskisten’ te werken. Later ben ik onder meer gaan onderzoeken hoe het komt dat mensen bij bepaalde muziek gaan dansen en waarom we blij worden van het meebewegen op muziek. Daardoor lijkt het immers alsof zoiets abstracts als muziek een intieme relatie heeft met ons cognitieve en biologische systeem, net als eten en seks dat hebben. Had ik eerst nog statistische methodes en computermodellen nodig, nu had ik een gereedschapskist met gedragswetenschappen, biologie en neurobiologie nodig. Uiteindelijk gaat het wat mij betreft bij interdisciplinariteit ook heel sterk dáár over: niet de methode, maar de vraagstelling, het thema staat centraal. Daar zoek je vervolgens de methodes bij die nodig zijn om die vraag te helpen beantwoorden.’

Wat is je rol, als wetenschappelijk directeur?

‘Ik geloof heel sterk in interdisciplinariteit en in wat dat de wetenschap en de wereld kan brengen. Ik word dan ook in de eerste plaats een verkondiger en pleitbezorger van de interdisciplinaire boodschap. Een soort ambassadeur. Ik hoop daarmee een bijdrage te leveren aan het duurzaam, structureel en stabiel verankeren van het IIS binnen de universiteit en de wetenschappelijke wereld.  

Daarbij hoort, nog stééds, ondanks al het goede werk dat er al gedaan is, veel uitleggen wát interdisciplinariteit is en wat het níet is. Want je hoort nog maar al te vaak, ook op ‘hoog niveau’, opmerkingen van het type: “Wij hebben hier een statisticus in dienst, dus we zijn ook interdisciplinair bezig!”. Terwijl interdisciplinariteit zoveel méér is. En ook vooral: iets heel anders is.’

Wat hebben de wereld en de wetenschap te winnen met het omhelzen van de interdisciplinariteit?

‘Elke vernieuwing begint in het ongebruikelijke. En met interdisciplinariteit creëer je ongebruikelijkheid, door disciplines rond een thema met elkaar te laten versmelten. De disciplines zelf kunnen zich aan en door de interdisciplinariteit ontwikkelen.

In een wereld waarin succes in toenemende mate bepaald wordt door adaptief vermogen, het vermogen om razendsnel en diepgaand te veranderen, kan interdisciplinariteit veel toevoegen. Wat vraagt deze situatie van me en waarin is deze situatie anders dan de vorige? Welk gereedschap heb ik daarbij nodig? Dat zijn vragen waar interdisciplinaristen zich uitstekend bij thuis voelen.’

Gepubliceerd door  Instituut voor Interdisciplinaire Studies

13 maart 2017